پذیرش مقاله حجج اسلام جهانگیر رخشندگان و محمد فائزی در دوفصلنامه مطالعات مقارنه‌ای مذاهب اسلامی

تحلیل تطبیقی مفهوم کراهت در فقه مذاهب اسلامی
نویسندگان

جهانگیر رخشندگان: 
دانش آموخته سطح چهار، فقه و اصول، مرکز فقهی ائمه اطهار(ع)، قم، ایران؛ استاد سطوح عالی حوزه علمیه.

محمد فائزی:

دانش آموخته سطح چهار، فقه و اصول، حوزه علمیه قم، ایران. 

چکیده

واژه «کراهت» و مشتقات آن از پرتکرارترین واژه‌ها در فقه و حدیث فریقین (شیعه و اهل‌سنّت) به شمار می‌روند و از صدر اسلام تاکنون در متون فقهی و روایی به کار رفته‌اند. با این حال، معنای اصطلاحی و دلالت این واژه همواره منبع اختلاف‌نظر فقیهان بوده و این اختلاف‌نظر تأثیر مستقیمی بر فرآیند اجتهاد دارد و موجب پیچیدگی در فهم نصوص روایی و فقهی می‌شود. هم‌چنین، تفاوت معنای لغوی و اصطلاحی «کراهت» به خلط در برداشت‌های فقهی انجامیده و ضرورت بررسی دقیق این مفهوم را دوچندان نموده است. این پژوهش با استفاده از روش کتابخانه‌ای و تحلیل داده‌های فقهی از منابع معتبر شیعه و اهل‌سنّت نگاشته شده و داده‌ها عمدتاً از کتب فقهی استدلالی، فتاوای معتبر و منابع حدیثی گردآوری شده و با رویکرد تطبیقی به بررسی دیدگاه‌های فقهی پرداخته شده است. یافته‌های تحقیق نشان‌دهنده وجود اختلاف‌نظر جدی در معنای «کراهت» در فقه امامیه است. برخی فقیهان آن را دال بر حرمت می‌دانند، در حالی‌که شهید ثانی و گروهی دیگر بر کراهت تنزیهی تأکید دارند. در فقه اهل‌سنّت، این واژه در مذاهب چهارگانه کاربردهای متفاوتی دارد؛ به عنوان نمونه، در مذهب حنفی، کراهت گاهی به معنای تحریم و گاهی به معنای تنزیه به کار می‌رود. شافعیان و مالکیان عموماً آن را به کراهت تنزیهی حمل می‌کنند، مگر آن‌که قرینه‌ای بر تحریم وجود داشته باشد. در میان حنبلیان نیز سه دیدگاه مختلف مشاهده می‌شود: برخی قائل به ظهور کراهت در حرمت هستند، گروهی دیگر آن را تنزیهی می‌دانند و عده‌ای معتقدند تفسیر آن باید به توجه به قرائن موجود صورت گیرد. 

برای دریافت اصل مقاله وارد لینک شوید.