عنوان: بررسی ادله مشروعیت مالکیت لحظهای در عقود تملیکی از منظر فقه امامیه و اهل سنت
نویسنده
مهدی رهبر
دانشیار، گروه فقه دانشکده فقه و حقوق، دانشگاه بین المللی مذاهب اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
مالکیت لحظهای به معنای وجود مالکیت در یک لحظه خاص و عدم آن در لحظه بعد است. این نوع مالکیت پس از تحقق، بلافاصله به دلیل ملاحظات شرعی یا قانونی، زایل میشود یا به شخص دیگری منتقل میگردد. به عنوان نمونه، در بیع معاطاتی که بر اساس نظر مشهور فقهاء، موجب اباحه تصرف میباشد؛ اگرچه مشتری مالک کالا محسوب نمیشود، اما میتواند در آن تصرف مالکانه کرده و آن را بفروشد. چنین تصرفی بر مبنای مالکیت لحظهای قابل توجیه است؛ بدین معنا که مشتری یک لحظه قبل از فروش، مالک کالا میشود و به عنوان مالک، آن را به فروش میرساند و از آنجا که در ملک خود تصرف کرده، این معامله صحیح خواهد بود. به جهت آنکه این نوع مالکیت با قواعد عمومی مالکیت، از جمله حق تصرف، انحصار و دوام مالکیت در تضاد است، در زمینه مشروعیت آن سوالاتی مطرح شده است. این تحقیق که به شیوه توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانهای انجام شده، درصدد اثبات اعتبار شرعی این مالکیت از منظر فقه مذاهب اسلامی است. یافتههای تحقیق نشان میدهد که با استناد به ادلهای چون عمومات ادله مالکیت، از جمله عموم «العقد سبب ناقل للملک» و لزوم سبق ملکیت در تصرفات مالکانه، دلالت اقتضاء، ترتب آثار بر مالکیت لحظهای در فقه اسلامی و همچنین دلالت عرف و جمع عرفی، میتوان مشروعیت مالکیت لحظهای را ثابت کرد. مالکیت لحظهای به عنوان روشی منحصر به فرد برای تصحیح برخی از حقوق مالی و ملکیتهای خاص نظیر تهاتر، تلف مبیع قبل از قبض، تعلق دیه به مقتول، بدلحیلوله، بیع معاطات و موارد دیگر مطرح میشود.
برای دریافت اصل مقاله وارد لینک شوید
