عنوان: بررسی سیر تطور نظریه اصول اسلام و اصول مذهب و تأثیر آن در دوگانه کفر و ایمان
نویسندگان
محمد معینیفر
دانشیار، گروه مذاهب اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.
زهرا بنیاد
دانشجوی دکتری، مذاهب کلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم؛ مدرس جامعة المصطفی العالمیه، اصفهان، ایران.
چکیده
اصول دین از مباحث بنیادین در علم کلام اسلامی است که در بستر منازعات اعتقادی سدههای نخستین هجری و در پاسخ به ضرورت تعیین مرز میان ایمان و کفر شکل گرفت. متکلمان امامیه با اتخاذ رویکردی موسّع در تعریف دایره اسلام، نظریهای متمایز با عنوان «اصول اسلام در برابر اصول مذهب» ارائه کردند که نقش مهمی در تحدید تکفیر ایفا کرده است. این نوشتار با هدف تبیین سیر تطور نظریه «اصول اسلام و اصول مذهب» در اندیشه کلامی امامیه و تحلیل تأثیر آن در تعیین مرزهای کفر و ایمان سامان یافته است. همچنین این پژوهش ناظر به نیاز جوامع اسلامی برای ارائه چارچوبی نظری در جهت تقریب مذاهب، تحدید دایره تکفیر و فراهم ساختن مبنایی مشترک مبتنی بر قرآن کریم است. روش این تحقیق توصیفی ـ تحلیلی با رویکرد تاریخی است و در آن دیدگاههای متکلمانی چون شیخ صدوق، خواجه نصیرالدین طوسی، وحید بهبهانی، میرزای قمی و برخی از عالمان معاصر مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که این نظریه با تفکیک «اصول اسلام» (توحید، نبوت و معاد) به عنوان مشترکات میان همه مذاهب اسلامی از «اصول مذهب» (عدل و امامت) به عنوان مختصات فرقهای، گامی سنجیده در جهت گسترش دایره اسلام، کاهش برچسبزنیهای تکفیری و تقویت وحدت در عین کثرت مذهبی به شمار میآید. نوآوری این پژوهش در آن است که این نظریه به منزله پارادایمی کاربردی برای گفتوگوی بینمذهبی و تقویت همزیستی مسالمتآمیز در جهان اسلام معرفی میشود.
برای دریافت اصل مقاله وارد لینک شوید
